Jezus sterft aan het kruis

Plaats in de kerk: priesterkoor, apsis, middenvenster
F. Nicolas & Zonen, 1908

Het raam combineert twee taferelen: de Jezus sterft aan het kruis (boven) en Het offer van Isaac (onder). Een dergelijke combinatie wordt een typologie genoemd. Daarbij wordt een gegeven uit het Oude Testament als voorafbeelding beschouwd van een verwant gegeven uit het Nieuwe Testament.

Het verhaal

Jezus wordt aangeklaagd wegens godslastering en ondermijning van het joodse religieuze gezag. Hij zou zich voor koning der joden hebben uitgegeven. De Romeinse stadhouder Pontius Pilatus, die in Jeruzalem is voor de joodse feestdag Pascha (Pesach) en over hem moet oordelen, ziet niet in wat Jezus verkeerd heeft gedaan en wil hem laten gaan. Maar het toegestroomde volk, onder invloed van hun geestelijke leiders, roept om zijn dood en krijgt ten slotte zijn zin.

Het schijnproces moet verhinderen dat het joodse volk in opstand komt tegen de Romeinse overheersing. Jezus wordt veroordeeld tot de dood aan het kruis, een gruwelijke en zeer oneervolle wijze om te sterven, voorbehouden aan niet-Romeinen. Het vonnis wordt voltrokken op de berg Golgotha, vlakbij Jeruzalem.

In het christendom is de kruisiging een zeer belangrijk motief. Door zich te laten kruisigen, maakt Jezus het mogelijk dat de mens verlost wordt van de erfzonde (de zonde van Adam in het paradijs, die op alle mensen zou zijn overgegaan) en dat de hemel toegankelijk wordt voor wie op God vertrouwt. Het offer van Jezus lichaam en bloed wordt in de Katholieke Kerk herdacht in de eucharistie (ritueel waarbij brood en wijn volgens de leer van de Kerk veranderen in het lichaam en bloed van Jezus).

De afbeelding

De gekruisigde Jezus is uitgekleed, op een lendendoek na. Boven zijn hoofd met doornenkroon is een bordje op het kruis aangebracht met de afkorting INRI. Dit betekent: Iesus Nazarenis Rex Iudaeorum (Jezus van Nazareth, Koning der Joden). Het dient om hem te bespotten.

Maria (de moeder van Jezus) en Johannes (zijn jongste volgeling) staan links van het kruis, ter rechterzijde van Jezus. Het rouwbeklag is zichtbaar gemaakt in de hand waarmee Johannes zijn gezicht bedekt. Maria kijkt vol smart op naar haar zoon en reikt met haar linkerhand naar hem.

Rechts staan twee Romeinen, van wie de ene met zijn rechterhand een spreekgebaar lijkt te maken. Wellicht is hij de centurio, wiens uitroep in het evangelie wordt aangehaald: Waarlijk, deze was de zoon van God.

Groot verdriet zien we bij Jezus vriendin en volgelinge Maria Magdalena. Zij knielt aan de voet van het kruis en heeft haar armen om de staande balk geslagen ter hoogte van Jezus voeten. De wijze waarop zij is afgebeeld, is te interpreteren als een verwijzing naar het verhaal van de voetenzalving.

Vóór Maria Magdalena ligt een schedel ter aanduiding van de plaats van de terechtstelling, Golgota, hetgeen Schedelplaats betekent. Het betreft een heuvel net buiten Jeruzalem. De stad zelf met H. Grafkerk, herkenbaar aan de koepel is op de achtergrond te zien.

De schedel zinspeelt ook op de eerste mens Adam, die op deze plek begraven zou liggen. Adam bracht de erfzonde in de wereld, Jezus maakte met zijn kruisoffer toenadering tot God weer mogelijk. Hij wordt beschouwd als de nieuwe Adam. Aan weerszijden van de gekruisigde Jezus, boven de hoofden van de aanwezigen, zweven twee engelen. De engel links houdt een kelk voor zich, waarmee hij het H. Bloed kan opvangen dat Jezus heeft vergoten voor het zielenheil van de mensheid en dat in de eucharistie (in de vorm van wijn) opnieuw wordt geofferd.

De engel rechts heeft de arma Christi (de lijdensattributen) in zijn handen. We herkennen de geselkolom, de spons en de lans.

In de donkere lucht zien we de zon en de maan, half verscholen achter de ranken die de voorstelling omlijsten. Het evangelie maakt melding van een verduistering van zon en maan bij het sterven van Jezus, symbolisch voor de droefenis die over de wereld kwam.

Zoals gebruikelijk bij neogotische kerkramen zijn de taferelen gecombineerd met architectonische motieven, geïnspireerd door de gotiek. Deze zijn hier zeer weelderig, onder meer door allerlei florale toevoegingen. Twee biddende engelen kijken van achter een balustrade naar de kruisigingscène. Wat hoger, recht boven de Christusfiguur, is een bekend symbool van de kruisiging en de eucharistie te zien: een pelikaan die zichzelf verwondt om met bloed haar jongen te voeden.

Helemaal boven in het venster zijn in een stralend licht de letters IHS te lezen. Dit is een contractie (samentrekking) van de naam Jezus in het Grieks (IHESUS). Op de begeleidende banderol staat: Consummatum est. Joann. 19,30 (Het is volbracht. Joh. 19:30). Dit zijn de laatste woorden die Jezus uitspreekt voordat hij de geest geeft. In de vensterboog zijn geheel links en rechts de nagels te zien waarmee Jezus is gekruisigd.

meer informatie :

volgende : het offer van Isaac

vorige : Mozes in een biezen mandje